Lehndorffowie
Sztynort przez wieki był siedzibą rodu szlachty pruskiej Lehndorff, (sam udokumentowany okres wynosi ponad 400 lat). Lehndorffowie pochodzą z rodu Stango (patrz: drzewo genealogiczne), zamieszkałego na ziemi chełmińskiej jeszcze w czasach przedkrzyżackich. Niektórzy badacze uważają że Stangowie przybyli na te ziemie około XIII w. prawdopodobnie z Turyngii. Ród wywodzi się z miejscowości Mgowo (ok. 40 km od Torunia), która prawdopodobnie została oddana mu w lenno. Mgowo w czasach krzyżackich nazywano Legendorf, co znaczy: lennicza wieś (legen, lehen - starogerm.: lenno, dorf - wieś). Początkowo członkowie rodu, zaczęli nazywać się de Legendorf lub von Legendorf . Później - wraz z ewolucją języka – Lehendorf, Lehndorf, a w końcu Lehndorff.

W archiwaliach znajduje się dokument z 1341 r., w którym Dytrych von Altenburg nadaje część dóbr w Jabłonowie Pomorskim (20 km od Mgowa) Rudigerowi von Legendorf. Dobra ziemskie Lehndorffów powiększały się więc wraz z upływem czasu, a ród rozrastał.
Pokaż szczegóły

Drzewo genealogiczne rodziny Lehndorffów


Dokumenty rodzinne świadczą, że Lehndorffowie otrzymali przywilej nadania "wielkiej głuszy nad jeziorem" w Sztynorcie już w XVI w. Pierwszymi właścicielami Sztynortu, figurującymi na dokumencie nadania, były aż 3 osoby będące krewnymi w linii prostej (dziadek, ojciec i syn): Fabian (1469-1545), Caspar (1522/24-1576) i Sebastian (1564-1620). Pierwszym "dziedzicem", czyli członkiem rodu, który przejął dobra w wyniku dziedziczenia był syn Sebastiana - Meinhard (1590-1639).

W XVII wieku Lehndorffowie byli już rodem znaczącym, licznie skoligaconym z arystokracją pruską, posiadającym kilkanaście majątków ziemskich. Wielu z Lehndorffów pełniło funkcję mężów stanu, wojskowych, dyplomatów. Najwybitniejsi przedstawiciele tego rodu żyli w XVII i XVIII wieku. Stulecia te były też najbardziej znaczące dla owej rodziny.
Najbardziej znanym przedstawicielem tej rodziny z czasów początków rodu był Paweł Legendorf (Lehndorffowie ze Sztynortu to gałąź wywodząca się od jego siostry Margarethe). Z piśmiennictwa znany jako Paulus Stange von Legendorf. Urodził się około 1415 r., dobra rodzinne posiadał we wsi Mgowo. Nie dosyć, że miał niezłe pochodzenie (był synem sędziego chełmińskiego Janusza oraz ze strony matki wnukiem wojewody inowrocławskiego Janusza Kościeleckiego), to do tego miał także świetne CV ;-)
Studiował na uniwersytecie w Lipsku ukończywszy go w 1442 r. z tytułem bakałarza sztuk, który był wówczas najniższym stopniem naukowym, upoważniającym jednakże do wykładania na uniwersytecie. Potem kontynuował studia w Rzymie, gdzie musiał się zetknąć z dworem watykańskim. Wiadomo, że Legendorf był sekretarzem i dworzaninem papieża Mikołaja V. Trudno nie powiązać ze sobą faktów, że w tym samym roku 1447 na papieskim tronie zasiadł Mikołaj V - humanista i mecenas sztuk, a Paweł Legendorf (przypomnijmy: bakałarz sztuk) otrzymał godność kanonika warmińskiego...

Po śmierci Mikołaja V jego następca - papież Kalikst III - również mianował Paulusa Stange swoim sekretarzem (w latach 1455-58 czyli przez cały okres swojego krótkiego pontyfikatu). Także i ten papież wyraził swą wdzięczność Paulusowi za dobrą służbę mianując Legendorfa w 1457 kanonikiem gnieźnieńskim, a w następnym roku (1458) nadając mu godność protonotariusza apostolskiego (w Polsce zwanego infułatem, gdyż mógł nosić od tej chwili infułę, czyli wysokie biskupie nakrycie głowy). W tym czasie toczyła się na Warmii wojna trzynastoletnia (1454-1466), w której mieszkańcy tych ziem (za sprawą Konrada Mazowieckiego były tu Prusy) przeciwstawiali się Krzyżakom.
Krótko po śmierci Kaliksta III (20 IX lub 14 X 1458 r.) jego następca - Pius II - oddał Legendorfowi własne stanowisko administratora apostolskiego diecezji warmińskiej (którego Pius II nie objął, ze względu na przeszkody czynione przez króla Kazimierza Jagiellończyka spowodowane sprzyjaniem przyszłego papieża Krzyżakom). Nominacja początkowo na rok, została później przedłużona na następne 3 lata. W tym czasie Legendorf został formalnie wybrany przez kapitułę diecezji warmińskiej i przy poparciu króla Kazimierza Jagiellończyka został konsekrowany w 1460 przez Piusa II jako biskup warmiński. W 1461 objął oficjalnie we władanie zamek w Lidzbarku Warmińskim.

Paulus Stange von Legendorf był początkowo cichym stronnikiem Krzyżaków, co zdają się potwierdzać liczne fakty: zawarcie porozumienia pokojowego z wielkim mistrzem, czy choćby nakaz spalenia wsi Strowangen w obawie, aby nie stało się zapleczem dla polskich wojsk (cały czas trwa wojna trzynastoletnia). Jednak 16 III 1464 Legendorf poddał Warmię królowi Kazimierzowi, a 4 XI 1464 złożył mu przysięgę wierności. Na krótko przed pokojem toruńskim (1466), wypowiedział wojnę zakonowi, zaś w czasie rokowań polsko-krzyżackich był zdecydowanym przeciwnikiem ustępstw wobec zakonu. Na mocy traktatu toruńskiego (19 X 1466) Warmia została przyłączona do Polski i objęta protekcją królewską.
Pod koniec rokowań 21 IX 1466 Paweł Legendorf został konsekrowany przez arcybiskupa Jana Gruszczyńskiego. Uroczystość odbyła się w kościele św. Jana w Toruniu, a uczestniczyli w niej m. in. król Kazimierz Jagiellończyk oraz Jan Długosz. Paweł Legendorf zmarł niecały rok później 23 VII 1467 w Bartoszycach, niewykluczone, że otruty przez Krzyżaków. Biskup Legendorf pochowany został w kościele św. Katarzyny w Braniewie. W 1494 Łukasz Watzenrode ufundował biskupowi okazałą mosiężną płytę nagrobną (wg projektu Hansa Brandta), która obecnie znajduje się w sali Wielkiego Refektarza na zamku w Lidzbarku.